Olasılıklı ve olasılıksız örnekleme farkı nedir?
Fark, seçilme olasılığının bilinip bilinmemesidir. Olasılıklı örneklemede bir örnekleme çerçevesi (evrenin listesi) vardır ve seçim rastlantıyla yapılır. Bu sayede örneklem istatistiklerinden evrene hata payıyla genelleme yapılabilir.
Olasılıksız örneklemede seçim araştırmacının erişimine ya da ölçütlerine dayanır. Etikan, Musa ve Alkassim (2016), bu tür örneklemlerin seçimdeki öznellik nedeniyle evreni iyi temsil etmediğini, ancak araştırma bütün evrene genelleme amacı taşımadığında kullanılabileceğini belirtir.
Olasılıklı örnekleme yöntemleri nelerdir?
Başlıca olasılıklı örnekleme yöntemleri dört tanedir: basit tesadüfi, sistematik, tabakalı ve küme örnekleme. Dördünde de seçim bir listeden rastlantıyla yapılır; aralarındaki fark listenin nasıl kullanıldığıdır.
- Basit tesadüfi (seçkisiz) örnekleme: listedeki her kişinin seçilme şansı eşittir. Seçim kurayla ya da rastgele sayı üreteciyle yapılır.
- Sistematik örnekleme: listede rastgele bir başlangıç noktası seçilir, ardından her k'ıncı kişi alınır. Aralık, evren büyüklüğünün örneklem büyüklüğüne bölümüdür.
- Tabakalı örnekleme: evren önce alt gruplara (tabakalara) ayrılır, sonra her tabakadan ayrı tesadüfi seçim yapılır. Öğretmenleri okul türüne göre tabakalamak tipik bir örnektir.
- Küme örnekleme: bireyler yerine gruplar seçilir, örneğin okullar ya da şubeler. Seçilen kümede herkes ankete alınır ya da küme içinde ikinci bir seçim yapılır; ikinci durum çok aşamalı örneklemedir.
Hangi yöntemi seçmeliyim?
Yöntemi araştırma sorusu ve elinizdeki liste belirler. Evrenin tam listesine erişiminiz yoksa olasılıklı bir yöntem yazmak, hakemin ilk itiraz edeceği noktalardandır: liste yoksa rastlantısal seçim de yoktur. Hedef evrenle ulaşılabilir evrenin farkı ve tezde nasıl yazılacağı evren ve örneklem rehberinde.
| Yöntem | Ne zaman | Gereken | Hakemin sorusu |
|---|---|---|---|
| Basit tesadüfi | Evrenin listesi var, alt grup karşılaştırması birincil amaç değil | Tam liste, rastlantı üreteci | Liste kimden alındı, seçilenlerin kaçı katıldı? |
| Sistematik | Liste var, her k'ıncı kişiyi seçmek pratik | Sıralı liste, rastgele başlangıç | Listede döngüsel bir düzen var mı? |
| Tabakalı | Alt grupların (okul türü, bölge) her biri yeterince temsil edilmeli | Her tabakanın listesi | Tabakalara orantılı mı dağıtıldı? |
| Küme | Bireylerin değil grupların (okul, şube) listesi var | Küme listesi | Küme etkisi analizde hesaba katıldı mı? |
| Kolayda | Erişilebilen kişilerle hızlı veri | Erişim kanalı | Kimler kendiliğinden katıldı, kimler dışarıda kaldı? |
| Amaçlı (ölçüt) | Belirli özellikleri taşıyan kişiler aranıyor | Yazılı dahil etme ölçütleri | Ölçütler nasıl doğrulandı? |
| Kartopu | Listesi olmayan, ulaşılması zor gruplar | Başlangıç katılımcıları | Örneklem tek bir sosyal ağa mı sıkıştı? |
| Kota | Belirli bir dağılım (yaş, cinsiyet) hedefleniyor, liste yok | Kota tablosu | Kota içi seçim nasıl yapıldı? |
Kolayda örnekleme nedir?
Kolayda örnekleme, araştırmacının en kolay ulaşabildiği kişilerden veri toplamasıdır. Anket bağlantısını bir sınıfa, bir mesajlaşma grubuna ya da sosyal medyaya göndermek tipik örnektir.
Yöntemin ana zayıflığı kendi kendini seçmedir: konuyla ilgilenen ya da vakti olan kişiler daha çok katılır. APA'nın JARS-Quant standardı, katılımcıların çalışmaya kendileri seçerek girip girmediğinin raporlanmasını ister. Bu yüzden kolayda örneklemede dağıtım kanalını ve tarih aralığını açıkça yazın.
Amaçlı ve ölçüt örnekleme nedir?
Amaçlı örnekleme, araştırma sorusuna en çok bilgi verecek kişilerin bilerek seçilmesidir. Kaynaklarda kasti ya da yargısal örnekleme adıyla da geçer. Ölçüt örnekleme bunun en sık kullanılan biçimidir: katılımcılar önceden yazılmış dahil etme ölçütlerini karşılamalıdır, örneğin "en az iki yıldır devlet okulunda görev yapan sınıf öğretmeni".
Nicel anketlerde ölçüt örnekleme, anketin başındaki ön eleme sorularıyla uygulanabilir. Ölçütü karşılamayan kişi anketin geri kalanına geçmez. Yöntem bölümünde hem ölçütleri hem de kaç kişinin ön elemede ayrıldığını yazın.
Kartopu örnekleme ne zaman kullanılır?
Kartopu örnekleme, listesi olmayan ve ulaşılması zor gruplarda kullanılır. Başlangıçtaki birkaç katılımcı, aynı özelliği taşıyan tanıdıklarına anketi iletir ve örneklem zincir hâlinde büyür. Belirli bir nadir meslek grubu ya da göçmen girişimciler buna örnektir.
Riski, örneklemin başlangıç kişilerinin sosyal ağına sıkışmasıdır. Birbirinden bağımsız birden fazla başlangıç noktası kullanmak ve her zincirin kaç kişi getirdiğini kaydetmek bu riski raporlanabilir hâle getirir.
Kota örnekleme olasılıklı mıdır?
Hayır. Kota örnekleme, örneklemin yaş, cinsiyet ya da bölge gibi değişkenlerde belirli bir dağılıma uymasını sağlar, ama kota içindeki kişiler rastlantıyla seçilmez. Bu yüzden olasılıksız bir yöntemdir; evrenin dağılımına benzeyen bir örneklem tek başına temsil gücü kanıtlamaz.
Kotanın dolmadığı hücreler de rapora girer. Hedef kitlede o özellikte yeterli kişi yoksa bunu veri toplamadan önce bilmek, sonradan açıklamaktan iyidir. Ana sayfadaki kotalı örneklem kurucu, dolmayan kotanın nasıl göründüğünü sentetik bir evrende gösterir.
Çevrim içi panelle toplanan veri nasıl adlandırılır?
Gönüllü bir katılımcı havuzundan ya da ücretli bir katılımcı hizmetinden toplanan veri olasılıksızdır. Dürüst bir adlandırma şöyledir: "ölçüt ve kota esaslı, olasılığa dayalı olmayan çevrim içi örnekleme". Yöntem bölümünde ayrıca şunlar yazılır:
- katılımcılara hangi kanaldan ulaşıldığı ve hangi tarihlerde;
- dahil etme ölçütleri ve ön elemede ayrılan kişi sayısı;
- davet edilenlerin ne kadarının katıldığı;
- katılımcılara bir ödeme ya da karşılık verildiyse ne olduğu (JARS-Quant bunu ayrıca ister).
Ön elemeden sonra özensiz yanıtların hangi kurallarla ayıklandığı da aynı alt başlığa girer; kurallar için anket veri kalitesi rehberine bakın. Olasılıksız örneklemin evrene genelleme sınırı ise araştırmanın sınırlılıkları bölümünde açıkça yazılır.
Kohort'un katılımcı hizmeti de bu türden bir çevrim içi örneklemdir: anketi tanımladığınız uygunluk ölçütlerine uyan gerçek kişiler doldurur. Ön eleme soruları, kota planı ve elenenler listesi teslimde yer aldığı için yukarıdaki maddeler bu dosyadan yazılabilir.
Örneklem büyüklüğü yönteme göre değişir mi?
Değişir. Cochran formülü basit tesadüfi örneklemeyi varsayar. Tabakalı ve küme örneklemede tasarım etkisi hesaba katılır; küme örneklemede aynı hassasiyet için genellikle daha fazla kişi gerekir. Olasılıksız örneklemede formülün verdiği sayı bir hedef olarak kullanılabilir, ama hata payı evrene genellenemez.
Hedef sayıyı, eleme payını ve davet sayısını örneklem büyüklüğü hesaplama aracıyla bulabilirsiniz. Yöntemin yöntem bölümündeki yeri için yöntem bölümü rehberine bakın.